Het overkomt je ineens en elke keer weer: je wilt een lift ingaan en je durft niet, er zit een spin en je loopt er met een wijde boog omheen, je denkt aan de tandarts en je verstijft al. Vaccinaties, vliegen, koeien, ziektekiemen, het valt zo gek niet te bedenken of er zijn mensen die er bang voor zijn, vrijwel altijd zonder reden.
Dat wordt door psychologen een fobie genoemd. Mensen met een fobie ondervinden dat bang zijn als warm worden, of verstijven, of gaan zweten, of gaan rillen. Een persoon die er naast staat merkt aan zichzelf niets, maar wel aan de ander en vraagt: is er iets, gaat het wel goed met je? Heel vaak zegt dan de fobisch reagerende persoon: Nee, ik wordt even wat duizelig van de warmte (of van de kou), schaamt zich voor de angst en wil doen alsof er niets aan de hand is. Maar dat is er wel. De oorzaak is een subjectief iets maar de angst is even reëel als iemand reageert die een blank stroomdraad aanpakt en ook even plotseling. Na een paar keer zo'n ervaring schrijft iemand het aan de spin toe, of aan de lift of een al die mensen. Een fobie is dan geboren.
Het is net zoiets als in paniek raken, of ergens overgevoelig voor zijn. Het gebeurt in je lijf maar je weet niet hoe het komt. Je voelt je machteloos. En vooral: als je aan later denkt dan weet je dat het weer gebeurt en weer en weer, je hele leven lang.
Zoals met veel dingen in het leven is het niet helemaal bekend hoe een fobie ontstaat. De psychologen en psychiaters hebben er theorieën over, maar een theorie of waarschijnlijkheid is nog niet de waarheid. Het lijkt nog het meest waarschijnlijk dat het te maken heeft met schrikken, met wat iemand anders zegt of doet, met een geluid of iets dat gezien wordt en angst aanjaagt. Wat er dan precies gebeurde wordt vergeten maar als de geschrokken mens weer iets meemaakt dat erop lijkt schrikt die weer en gaat het toeschrijven aan iets. En dan is het kringetje rond. Fobieën worden op allerlei leeftijden het eerst gemerkt.